gl/l (897)

مقدمه :

عصر فعلي را برخي عصر اطلاعات لقب داده اند .اين نام گذاري شايد به اين دليل باشد كه امروزه اطلاعات به جزء تفكيك ناپذير زندگي بشر تبديل شده است. اگر چه اطلاعات از دير باز در زندگي بشر تاثير به سزايي داشته و انسان براي تصميم گيري ها و طي طريق ، همواره محتاج آن بوده است ولي آن چه كه امروزه اهميت آن را صد چندان كرده ، شرايط نوين زندگي و افزايش سهم اطلاعات در آن است .

اختراع رايانه ، امكان پردازش سريع و ذخيره ي حجم انبوهي از داده ها را فراهم آورد و پيشرفت هاي بعدي در زمينه ي ارتباط بين رايانه ها و امكان تبادل داده بين آنها ، تبادل و انتقال اطلاعات را در سطح وسيعي ممكن ساخته است. اين رويدادها به همراه ساير پيشرفت هاي صورت گرفته در زمينه ي الكترونيك و ارتباطات اعم از ميكروالكترونيك ، نيمه هادي ها ، ماهواره ورباتيك به وقوع انقلابي در زمينه ي نحوه جمع آوري ،پردازش ، ذخيره سازي ، فراخواني و ارايه ي اطلاعات منجر گرديد كه شكل گيري فناوري اطلاعات ، حاصل اين رويداد بود.

دراين ميان نقش ابزارهاي رايانه اي و مخابراتي به وضوح مشخص است . اين فناوري به سرعت در حال رشد بوده و فعاليت ها وسرمايه گذاري هاي انجام شده در اين زمينه به ويژه پس از ظهور پديده ي اينترنت ،بسيار چشم گير است ; دامنه ي علوم مرتبط با آن بسيار گسترده و وسيع شده و مباحثي نظير علوم رايانه و مهندسي نرم افزار ، مخابرات ، هوش مصنوعي ، سيستم هاي اطلاعاتي مديريتي ، مهندسي دانش ، فناوري چند رسانه اي ، مديريت اطلاعات ، امنيت داده واطلاعات ، دادوستد و ارتباطات انسان-رايانه ، ارتباطات گروهي مبتني بر رايانه ، روباتيك و پايگاه هاي اطلاعاتي اينترنتي را شامل مي شود. پرتوهاي اين فناوري نوين بسياري از زواياي زندگي انسان را فرا گرفته و بسياري از علوم و موضوعها را تحت تاثير خود قرار داده است .

امروزه موارد استفاده ي فناوري اطلاعات را مي توان در آموزش ، مديريت وسازمان ، پزشكي ، تجارت ، امور نظامي ، توليد وصنعت ، تحقيقات ، حمل ونقل ، كنترل ترافيك وصنعت نشر به وضوح مشاهده كرد.

اهميت موضوع وتحقيق :

امروزه اهميت اطلاعات ، هم به عنوان يك منبع مهم تاكتيكي و استراتژيكي در سازمان مطرح مي باشد وهم به عنوان يك منبع عمده براي ارزش افزوره ي احتمالي شناخته شده است . اطلاعات هميشه در محيط كسب و كار به عنوان يك مزيت رقابتي مطرح بوده اما نكته ي مهم اين است كه تغييرات واقعي كه مي تواند ارزش بالقوه ي اطلاعات را افزايش دهد ، توانايي سازمان ها در استفاده از اين منبع مهم از طريق كاربرد فناوري جديد است . فناوري اطلاعات با ويژگي ذخيره سازي ، پردازش ، بازاريابي و انتقال اطلاعات مي تواند مديران را در بهبود عملكرد سازمان هايشان ياري كند . فناوري اطلاعات ، تمام ابعاد سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي ، اقتصادي و تجاري زندگي انسان را متحول كرده وبا تغييرات زيربنايي بيشتري نيز مواجه خواهد ساخت . بدين ترتيب ساختار اشتغال ، صنعت ، اقتصاد ، تجارت و… به شدت از اين پديده متاثر خواهد شد.

بيان مسئله :

فناوري نو ظهور و پيشرفته ي اطلاعات ، براي حل مسايل مديريتي ، در حال تغيير دادن شيوه هاي مديريت سازمان ها و مهندسي مجدد هستند . مديريت در محيط متحول امروز، براي هر تصميم گيري نيازمند توجه به عوامل گوناگوني است. از جمله ي اي عوامل مي توان به موارد زير اشاره كرد: برنامه ريزي هاي قوانين دولتي ، نگرشهاي كارفرمايانه ي توسعه ي فناوري اطلاعات و ارتباطات ، اطلاع رساني و افزايش انتظار مشتريان با داشتن امكان انتخاب . در هر كدام از موارد فوق ، مديريت نياز به اطلاعات مناسبي دارد كه دانش او را افزايش وعدم اطمينان وي را كاهش دهد تا بتواند فعاليت موثري داشته باشد . بنابراين بهتراست به جاي عبارت آشناي "مديريت ، انجام دادن كارها از طريق ديگران است" ، عبارت "مديريت ، انجام دادن كارها با استفاده از اطلاعات مناسب و از طريق افراد است" را به كار ببريم . در اين راستا توجه به فناوري اطلاعات ضروري به نظر مي رسد.

در دنياي فعلي ، فناوري اطلاعات ، خمير مايه ي توسعه ي انساني در سازمان و جامعه است و محورهاي اساسي توسعه ي منابع انساني و ماهيت آن را نيز متناسب با نياز جامعه و انسان ها تعيين مي كند. در توسعه ي منابع انساني ، همواره بايد ظرفيت هاي جديد انساني را شناخت ، با توسعه ي قابليت ها و كيفيت هاي انساني به صورت يك فرايند دايمي انجام شود . تحقق اين امر در گرو بهره گيري از فناوري اطلاعات است ، چون در فرايند فناوري اطلاعات دايما اطلاعات ،توليد ،پردازش ، توزيع و مديريت مي شود . بنابراين ، فناوري اطلاعات زماني حلال مشكلات خواهد بود كه در خدمت توسعه و پرورش انسان ها قرار گرفته و قابليت هاي انساني با هم تلفيق و به توسعه ، كارايي و بهره وري منجر شود . دراين تحقيق رابطه ي بين فناوري اطلاعات و كارايي د رشركت گاز استان خراسان مطمح نظر واقع مي شود.

اهداف تحقيق :

هدف اصلي از انجام اين تحقيق ، ارايه ي چارچوب نظام دار از چگونگي تاثير گذاري فناوري اطلاعات بر كارايي است . آگاهي ازاين موضوع مي تواند دانش مديران و كاركنان را نسبت به اثرات فناوري اطلاعات بر كارايي افزايش دهد ; نگرش سيستمي به اين موضوع زمينه اي فراهم مي كند كه در آن بتوان فناوري اطلاعات وابعاد كارايي و تعاملات آ ن دو را بررسي كرد .

بنابراين دو هدف فرعي زير را مي توان براي اين تحقيق برشمرد :

بررسي رابطه ي بين به كارگيري فناوري اطلاعات و استفاده بهينه از منابع اطلاعاتي

بررسي رابطه ي بين به كارگيري اطلاعات و استفاده ي بهينه از منابع انساني

فرضيه هاي تحقيق :

اين پژوهش داراي يك فرضيه ي اصلي و دو فرضيه ي فرعي به شرح زير است :

فرضيه هاي فرعي

فرضيه اول :

" به كار گيري فناوري اطلاعات موجب استفاده ي بهينه از منابع انساني مي شود".

فرضيه دوم:

" به كارگيري فناوري اطلاعات موجب استفاده ي بهينه از منابع اطلاعاتي مي شود".

روش انجام تحقيق و جمع آوري اطلاعات :

روش انجام تحقيق ، توصيفي از نوع پيمايشي است و جمع آوري اطلاعات با استفاده از سه روش زير انجام مي گيرد :

بررسي ميداني شامل تدوين، توزيع و جمع آوري پرسشنامه اي است كه هدف آن كسب اطلاعات درباره ي رد يا اثبات تحقيق مي باشد.

تحقيق كتابخانه اي شامل بررسي انواع متون فارسي و انگليسي در ارتباط با ادبيات فناوري اطلاعات و كارايي خواهد بود.

انجام مصاحبه با مديران، كارشناسان و كاركنان شركت گاز استان خراسان به ويژه واحد فناوري اطلاعات.

جامعه ي آماري و حجم نمونه :

جامعه آماري اين پژوهش، پرسنل شركت گاز استان خراسان – يكي از شركت هاي تابع شركت ملي گاز ايران ، و شامل 270 نفر از كاركناني مي شود كه از امكانات فناوري اطلاعات از جمله شبكه و رايانه استفاده مي كنند . حجم نمونه از طريق فرمول محاسبه و پرسشنامه ها بين آنها توزيع خواهد شد .

روش هاي تجزيه و تحليل آماري:

در اين تحقيق با استفاده از آمار توصيفي و آمار استنباطي، داده هاي استخراج شده از پرسشنامه پردازش خواهد شد. در سطح آمار توصيفي از جداول يك بعدي و توزيع فراواني و در سطح آمار استنباطي از آزمون توزيع دو جمله اي ، كاي اسكوتر و ضريب همبستگي كاي استفاده خواهد شد.

متغيرهاي تحقيق :

متغير مستقل: متغير مستقل متغيري است كه از طريق آن متغير وابسته تبيين يا پيش بيني شود. متغير مستقل اين تحقيق عبارت است از ‹‹ فناوري اطلاعات ››.

متغير وابسته: متغيري است كه محقق به دنبال تشريح يا پيش بيني تغيير پذيري در آن است.

در اين تحقيق متغير وابسته ‹‹ كارايي ›› است و در فرضيات فرعي به ترتيب ‹‹ منابع انساني›› و ‹‹ منابع اطلاعاتي ›› مد نظر هستند.

مفاهيم و واژه هاي عملياتي :

كارايي :

كارايي عبارتست از نسبت ستاده به داده و يا به بيان ديگر نسبت توليد كالا يا خدمات نهايي به منابع به كار رفته در آن.

منابع انساني :

منظور از منابع انساني يك سازمان ، تمام افرادي هستند كه در سطوح مختلف سازمان مشغول به كارند .

منابع اطلاعاتي :

اطلاعات از مهم ترين منابع هر سازمان و نظام اجتماعي است. اگر نيروي انساني، مواد، سرمايه و تجهيزات را منابع فيزيكي بدانيم، اطلاعات در زمره ي منابع مفهومي يك نظام به شمار مي آيد. منابع فيزيكي به وسيله منابع مفهومي اداره مي شوند و از طريق سيستم مفهومي ، اطلاعات مربوط به منابع فيزيكي ، انعكاس مي يابند.

فناوري :

فناوري سازمان تمام فرايندهايي را كه يك سازمان براي تبديل ستاده ها به داده ها به كار مي گيرد ، شامل مي شود.

اطلاعات :

اطلاعات عبارت است از جريان هايي كه مجموعه ي دانايي ها را تغيير مي دهد، اين تغيير زماني اتفاق مي افتد كه يا مطلبي به مجموعه ي دانايي ها افزوده شود و يا تجديد ساختاري در آن به وجود آيد.

فناوري اطلاعات :

عبارت است از شبكه اي پيچيده از رايانه ها، سيستم هاي ارتباطات از راه دور و دستگاه هاي كنترل كه به افراد و سازمانها در گردآوري، انتقال، پردازش و بازيابي داده ها و اطلاعات كمك مي كند.

آزمون فرضيات :

براي آزمون فرضيات از دو روش توزيع فراواني (كيفي) و از تست دو جمله اي(كمي) استفاده خواهد شد .

فرضيه اول :

‹‹ به كارگيري فناوري اطلاعات موجب استفاده بهينه از منابع انساني مي شود›› .

بيان فرض ها:

H0 : فناوري اطلاعات موجب استفاده ي بهينه از منابع انساني نمي شود.

H1 : فناوري اطلاعات موجب استفاده بهينه از منابع انساني مي شود.

پيشنهادهايي براي ديگر محققان :

به عنوان پيشنهاد ، موارد زير مي تواند به عنوان موضوعات پژوهشي مورد عنايت محققان محترم قرار گيرد:

بررسي رابطه ي به كارگيري فناوري اطلاعات و استفاده ي بهينه از منابع مالي و فيزيكي

بررسي تطبيقي وضعيت استفاده از فناوري اطلاعات در دو سازمان مختلف ، به طور مثال شركت ملي گاز ايران و شركت مجتمع گاز پارس جنوبي.

بررسي تطبيقي نحوه ي انجام فعاليتهاي سازماني بين دو سازمان كه فقط يكي از آن ها از فناوري اطلاعات استفاده مي كند؛ از جمله دو واحد تابعه ي شركت ملي گاز ايران.

تحقيق در مورد چالش هاي فراروي سازمان ها در استفاده ي بهينه از فناوري اطلاعات و استقرار سيستم هاي اطلاعاتي.

بررسي رابطه ي بين فناوري اطلاعات و اثر بخشي به عنوان يك موضوع پژوهشي.

بررسي رابطه ي بين فناوري اطلاعات و بهره وري به عنوان يك موضوع پژوهشي.

بررسي رابطه ي فناوري اطلاعات و استراتژي سازمان به عنوان يك موضوع پژوهشي.

در بخش مقدمه ي چنين مي خوانيم :

عصر فعلي را برخي عصر اطلاعات لقب داده اند .اين نامه گذاري شايد به اين دليل باشد كه امروزه اطلاعات به جزء تفكيك ناپذير زندگي بشر تبديل شده است. اگر چه اطلاعات از دير باز در زندگي بشر تاثير به سزايي داشته و انسان براي تصميم گيري ها و طي طريق ، همواره محتاج آن بوده است ولي آن چه كه امروزه اهميت آن را صد چندان كرده ، شرايط نوين زندگي و افزايش سهم اطلاعات در آن است .

اختراع رايانه ، امكان پردازش سريع و ذخيره ي حجم انبوهي از داده ها را فراهم آورد و پيشرفت هاي بعدي در زمينه ي ارتباط بين رايانه ها و امكان تبادل داده بين آنها ، تبادل و انتقال اطلاعات را در سطح وسيعي ممكن ساخته است. اين رويدادها به همراه ساير پيشرفت هاي صورت گرفته در زمينه ي الكترونيك و ارتباطات اعم از ميكروالكترونيك ، نيمه هادي ها ، ماهواره ورباتيك به وقوع انقلابي در زمينه ي نحوه جمع آوري ،پردازش ، ذخيره سازي ، فراخواني و ارايه ي اطلاعات منجر گرديد كه شكل گيري فناوري اطلاعات ، حاصل اين رويداد بود.

دراين ميان نقش ابزارهاي رايانه اي و مخابراتي به وضوح مشخص است . اين فناوري به سرعت در حال رشد بوده و فعاليت ها وسرمايه گذاري هاي انجام شده در اين زمينه به ويژه پس از ظهور پديده ي اينترنت ،بسيار چشم گير است ; دامنه ي علوم مرتبط با آن بسيار گسترده ووسيع شده و مباحثي نظير علوم رايانه و مهندسي نرم افزار ، مخابرات ، هوش مصنوعي ، سيستم هاي اطلاعاتي مديريتي ، مهندسي دانش ، فناوري چند رسانه اي ، مديريت اطلاعات ، امنيت داده واطلاعات ، دادوستد و ارتباطات انسان-رايانه ، ارتباطات گروهي مبتني بر رايانه ، روباتيك و پايگاه هاي اطلاعاتي اينترنتي را شامل مي شود. پرتوهاي اين فناوري نوين بسياري از زواياي زندگي انسان رافرا گرفته وبسياري از علوم و موضوعها را تحت تاثير خود قرار داده است .

امروزه موارد استفاده ي فناوري اطلاعات را مي توان در آموزش ، مديريت وسازمان ، پزشكي ، تجارت ، امور نظامي ، توليد وصنعت ، تحقيقات ، حمل ونقل ، كنترل ترافيك وصنعت نشر به وضوح مشاهده كرد.

اهميت موضوع وتحقيق :

امروزه اهميت اطلاعات ،هم به عنوان يك منبع مهم تاكتيكي و استراتژيكي در سازمان مطرح مي باشد وهم به عنوان يك منبع عمده براي ارزش افزوره ي احتمالي شناخته شده است . اطلاعات هميشه در محيط كسب و كار به عنوان يك مزيت رقابتي مطرح بوده اما نكته ي مهم اين است كه تغييرات واقعي كه مي تواند ارزش بالقوه ي اطلاعات را افزايش دهد ، توانايي سازمان ها در استفاده از اين منبع مهم از طريق كاربرد فناوري جديد است . فناوري اطلاعات با ويژگي ذخيره سازي ، پردازش ، بازاريابي و انتقال اطلاعات مي تواند مديران را در بهبود عملكرد سازمان هايشان ياري كند . فناوري اطلاعات ، تمام ابعاد سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي ، اقتصادي و تجاري زندگي انسان را متحول كرده وبا تغييرات زيربنايي بيشتري نيز مواجه خواهد ساخت . بدين ترتيب ساختار اشتغال ، صنعت ، اقتصاد ، تجارت و… به شدت از اين پديده متاثر خواهد شد.

بيان مسئله :

فناوري نو ظهور و پيشرفته ي اطلاعات ، براي حل مسايل مديريتي ، در حال تغيير دادن شيوه هاي مديريت سازمان ها و مهندسي مجدد هستند . مديريت در محيط متحول امروز، براي هر تصميم گيري نيازمند توجه به عوامل گوناگوني است. از جمله ي اي عوامل مي توان به موارد زير اشاره كرد: برنامه ريزي هاي قوانين دولتي ، نگرشهاي كارفرمايانه ي توسعه ي فناوري اطلاعات و ارتباطات ، اطلاع رساني و افزايش انتظار مشتريان با داشتن امكان انتخاب . در هر كدام از موارد فوق ، مديريت نياز به اطلاعات مناسبي دارد كهدانش اورا افزايش وعدم اطمينان وي را كاهش دهد با بتواند فعاليت موثري داشته باشد . بنابراين بهتراست به جاي عبارت آشناي "مديريت ، انجام دادن كارها از طريق ديگران است" ، عبارت "مديريت ، انجام دادن كارها با استفاده از اطلاعات مناسب واز طريق افراد است" را به كار ببريم . در اين راستا توجه به فناوري اطلاعات ضروري به نظر مي رسد.

در دنياي فعلي ، فناوري اطلاعات ، خمير مايه ي توسعه ي انساني در سازمان و جامعه است و محورهاي اساسي توسعه ي منابع انساني و ماهيت آن را نيز متناسب با نياز جامعه و انسان ها تعيين مي كند. در توسعه ي منابع انساني ، همواره بايد ظرفيت هاي جديد انساني را شناخت ، با توسعه ي قابليت ها و كيفيت هاي انساني به صورت يك فرايند دايمي انجام شود . تحقق اين امر در گرو بهره گيري از فناوري اطلاعات است ، چون در فرايند فناوري اطلاعات دايما اطلاعات ،توليد ،پردازش ، توزيع و مديريت مي شود . بنابراين ، فناوري اطلاعات زماني حلال مشكلات خواهد بود كه در خدمت توسعه و پرورش انسان ها قرار كرفته و قابليت هاي انساني با هم تلفيق و به توسعه ، كارايي و بهره وري منجر شود . دراين تحقيق رابطه ي بين فناوري اطلاعات و كارايي د رشركت مجتمع گاز پارس جنوبي را كهداراي يكي از كاربردي ترين وبه روز ترين واحدهاي فناوري اطلاعات در شركت ها تابعه ملي گاز ايران است مطمح نظر واقع مي شود. دليل انتخاب اين جامعه ي آماري ، درگيري مستقيم محقق با آثار ياشي از بكارگيري فناوري اطلاعات در شركت مذكور مي باشد . اميد آن كه نتايج اين تحقيق براي تصميم گيري هاي بهتر در آينده ، دراختيار مديران اين سازمان قرار گيرد و همچنين بتواند ضمن ارايه ي راه كارهاي مفيد براي بهره گيري مناسب تر از اين فناوري در شركت ، اداره ي بهتر امور را موجب شود .

اهداف تحقيق :

هدف اصلي از انجام اين تحقيق ، ارايه ي چارچوب نظام دار از چگونگي تاثير گذاري فناوري اطلاعات بر كارايي است . آگاهي ازاين موضوع مي تواند دانش مديران و كاركنان را نسبت به اثرات فناوري اطلاعات بر كارايي افزايش دهد ; نگرش سيستمي به اين موضوع زمينه اي فراهم مي كند كه در آن بتوان فناوري اطلاعات وابعاد كارايي و تعاملات آ ن دو را بررسي كرد .

بنابراين دو هدف فرعي زير را مي توان براي اين تحقيق برشمرد :

بررسي رابطه ي بين به كارگيري فناوري اطلاعات و استفاده بهينه از منابع اطلاعاتي

بررسي رابطه ي بين به كارگيري اطلاعات و استفاده ي بهينه از منابع انساني
فرضيه هاي تحقيق :
اين پژوهش داراي يك فرضيه ي اصلي و دو فرضيه ي فرعي به شرح زير است :

فرضيه هاي فرعي

فرضيه اول :

" به كار گيري فناوري اطلاعات موجب استفاده ي بهينه از منابع انساني مي شود".

فرضيه دوم:

" به كارگيري فناوري اطلاعات موجب استفاده ي بهينه از منابع اطلاعاتي مي شود".

روش انجام تحقيق و جمع آوري اطلاعات :

روش انجام تحقيق ، توصيفي از نوع پيمايشي است و جمع آوري اطلاعات با استفاده از سه روش زير انجام گرفته است :

بررسي ميداني شامل تدوين، توزيع و جمع آوري پرسشنامه اي است كه هدف آن كسب اطلاعات درباره ي رد يا اثبات تحقيق مي باشد.پرسشنامه حاوي 28 سؤال است كه براي هر فرضيه 14 سؤال در نظر گرفته شده بود.

تحقيق كتابخانه اي شامل بررسي انواع متون فارسي و انگليسي در ارتباط با ادبيات فناوري اطلاعات و كارايي بوده است.

انجام محاصبه با مديران، كارشناسان و كاركنان شركت مجتمع گاز پارس جنوبي به ويژه واحد فناوري اطلاعات.
جامعه ي آماري و حجم نمونه :
جامعه آماري اين پژوهش، پرسنل فازهاي 1 و2 و3 شركت مجتمع گاز پارس جنوبي- يكي از شركت هاي تابع شركت ملي گاز ايران، واقع در استان بوشهر ، بندر عسلويه- بوده و شامل 770 نفر از كاركناني مي شود كه از امكانات فناوري اطلاعات از جمله شبكه و رايانه استفاده مي كنند. حجم نمونه با استفاده از فرمول هاي آماري 170 نفر برآورد گرديد ولي براي افزايش اعتبار داده ها 250 پرسشنامه توزيع و 220 نسخه جمع آوري شد.

روش هاي تجزيه و تحليل آماري:

در اين تحقيق با استفاده از آمار توصيفي و آمار استنباطي، داده هاي استخراج شده از پرسشنامه پردازش شد. در سطح آمار توصيفي از جداول يك بعدي و توزيع فراواني و در سطح آمار استنباطي از آزمون توزيع دو جمله اي ، كاي اسكوتر و ضريب همبستگي كاي استفاده شده است.

متغيرهاي تحقيق :

متغير مستقل: متغير مستقل متغيري است كه از طريق آن متغير وابسته تبيين يا پيش بيني شود. متغير مستقل اين تحقيق عبارت است از ‹‹ فناوري اطلاعات ››.

متغير وابسته: متغيري است كه محقق به دنبال تشريح يا پيش بيني تغيير پذيري در آن است.

در اين تحقيق متغير وابسته ‹‹ كارايي ›› است و در فرضيات فرعي به ترتيب ‹‹ منابع انساني›› و ‹‹ منابع اطلاعاتي ›› مد نظر هستند.

مفاهيم و واژه هاي عملياتي :

كارايي :

كارايي عبارتست از نسبت ستاده به داده و يا به بيان ديگر نسبت توليد كالا يا خدمات نهايي به منابع به كار رفته در آن.

منابع انساني :

‹‹ منظور از منابع انساني يك سازمان ، تمام افرادي هستند كه در سطوح مختلف سازمان مشغول به كارند››.

منابع اطلاعاتي :

اطلاعات از مهم ترين منابع هر سازمان و نظام اجتماعي است. اگر نيروي انساني، مواد، سرمايه و تجهيزات را منابع فيزيكي بدانيم، اطلاعات در زمره ي منابع مفهومي يك نظام به شمار مي آيد. منابع فيزيكي به وسيله منابع مفهومي اداره مي شوند و از طريق سيستم مفهومي ، اطلاعات مربوط به منابع فيزيكي ، انعكاس مي يابند.

فناوري :

فناوري سازمان تمام فرايندهايي را كه يك سازمان براي تبديل ستاده ها به داده ها به كار مي گيرد، شامل مي شود.

اطلاعات :

اطلاعات عبارت است از جريان هايي كه مجموعه ي دانايي ها را تغيير مي دهد، اين تغيير زماني اتفاق مي افتد كه يا مطلبي به مجموعه ي دانايي ها افزوده شود و يا تجديد ساختاري در آن به وجود آيد.

فناوري اطلاعات :

عبارت است از شبكه اي پيچيده از رايانه ها، سيستم هاي ارتباطات از راه دور و دستگاه هاي كنترل كه به افراد و سازمانها در گردآوري، انتقال، پردازش و بازيابي داد ها و اطلاعات كمك مي كند.

آزمون فرضيات :

براي آزمون فرضيات از دو روش توزيع فراواني (كيفي) و از تست دو جمله اي(كمي) استفاده شده است. در روش توزيع فراواني امتيازي كه هر يك از پاسخگويان به 14 گويه ي مربوط به فرضيه ي اول بر حسب طيف ليكرت (4…0) داده بودند محاسبه شد، چنان چه بيشتر از 50 درصد كل امتياز ممكن كسب مي شد، نتيجه موافق و در غير اين صورت مخالف محسوب مي گرديد. در روش كمي نيز با توجه به تعداد سؤالات شاخص براي سنجش هر فرضيه و با استفاده از بسته نرم افزار spss ، تست دو جمله براي اثبات يا رد فرضيات به كار گرفته شد.

فرصيه اول :

‹‹ به كارگيري فناوري اطلاعات موجب استفاده بهينه از منابع انساني شده است›› .

بيان فرض ها:

H0 : فناوري اطلاعات موجب استفاده ي بهينه از منابع انساني نمي شود.

H1 : فناوري اطلاعات موجب استفاده بهينه از منابع انساني مي شود.

نتيجه گيري كلي و پيشنهادات :

همان طور كه پيش از اين اشاره شد فرضيه ي اصلي پژوهش عبارت بود از اين كه "به كار گيري فناوري اطلاعات موجب افزايش كارايي مي شود " كه بر اين اساس ، فناوري اطلاعات عاملي اثر گذار در افزايش كارايي محسوب مي شود .نتيجه ي كلي كه از تجزيه و تحليل اطلاعات به دست آمد حاكي از اثبات فرضيه ي تاثير فناوري اطلاعات بر افزايش كارايي بود و همان طور كه در قسمت قبل اشاره شد هر دو فرضيه با احتمال 95 درصد تاييد شدند .

در ادامه ، نتيجه گيري هاي مبتني بر يافته هاي تحقيق به همراه پيشنهادهاي محقق براي پژوهشگران آينده به شرح زير ارايه مي شود.

عدم وجود فرهنگ و بستر مناسب براي استفاده بهينه از فناوري اطلاعات :
لازمه ي به كارگيري گسترده و بهينه از فناوري اطلاعات ، وجود يك فرهنگ و بستر مناسب در اين ارتباط است . در واقع تا زماني كه زير ساخت ها و بستر مناسب در سازمان در راستاي به كار گيري فناوري وجود نداشته باشد و فرهنگ لازم در سازمان در رابطه با ضرورت به كارگيري فناوري اطلاعات به وجود نيايد ، نمي توان انتظار داشت كه كاركنان چندان رغبت و تمايلي به استفاده از آن داشته باشند .
براي فراهم كردن اين بستر و فرهنگ ، ايجاد يك باور و ذهنيت فردي در همه ي سطوح سازمان در ارتباط با نقش و اهميت فناوري اطلاعات و ميزان تاثير گذاري آن در كليه ي امور سازماني ضروري است و تا زماني كه كاركنان سازمان خصوصا مسئولان اين باور و نگرش رادر رابطه با فناوري اطلاعات نداشته باشند امكان مفيد و ثمر بخش بودن فناوري اطلاعات در سازمان اندك مي باشد .

نبود فرهنگ مناسب در اين ارتباط موجب استفادهي نابجا و غير اصولي برخي كاركنان از امكانات فناوري اطلاعات نظير شبكه مي شود. در واقع بعضا مشاهئه مي گردد كه از تجهيزات و سخت افزار موجود به عنوان ابزار سرگرمي استفاده مي كنند كه خود باعث بروز مسايلي از جمله به هرز رفتن انرژي كاركنان ، كندي در انجام وظايف سازماني و اختلال در شبكه و كاهش كارايي آن مي شود . بديهي است رفع اين مسئله نيز مستلزم ارتقاء سطح فرهنگ سازماني است كه صد البته هزينه بر و زمان بر خواهد بود.

ضرورت برگزاري دوره هاي آموزشي :
نكته ي بسيار مهم در رابطه با بكارگيري فناوري اطلاعات در سازمان ، بحث آموزش است . با توجه به نياز سازمان به نيروي انساني جديد ، استخدام ، انتقال و جا به جايي هايي كه براي رفع كمبودهاي سازمان صورت مي گيرد غالب كاركنان تازه وارد آشنايي وتخصص چنداني براي كار با شبكه و استفاده ي بهينه از قابليت هاي آن ندارند .به كارگيري فناوري اطلاعات در سازمان بدون برگزاري دوره هاي آموزشي لازم براي كاركنان امكان پذير نخواهدبودتا زماني كه از سوي سازمان ، آموزشهاي لازم و مرتبط در رابطه با فناوري اطلاعات در سازمان اميدواد بود. آموزشهايي كه براي كاركنان در نظر گرفته مي شود مي بايست هم جنبه ي تخصصي مربوط به موقعيت كاري و هم جنبه آماده سازي آن ها براي استفاده از امكانات فناوري اطلاعات راداشته باشد .
برگزاري دوره هاي آموزشي براي كاركنان جديد نيازي ضروري است كه كمبود آن به طور محسوسي در سازمان مورد مطالعه در ك مي شود. بديهي است در صورت عدم برگزاري چنين دوره هايي ، شناخت لازم در بلند مدت و با صرف هزينه هايي بسيار بيشتر از برگزاري چنين دوره هايي براي سازمان ، صورت خواهد گرفت.

ضرورت تدوين برنامه ي راهبردي فناوري اطلاعا ت :
تدوين برنامه ي راهبردي فناوري اطلاعات يكي ديگر از مواردي است كه سازمان بايد به آن توجهي ويژه مبذول دارد . همان طور كه تدوين برنامه ي راهبردي براي سازمان ها مهم و ضروري است ، در رابطه با فناوري اطلاعات نيز وضع به همين منوال مي باشد و سازمان مي بايست در جهت شناسايي اهداف راهبردي خود در رابطه با فناوري اطلاعات اقدام كند . بر اساس اهداف مورد نظر دورنما و چشم انداز سازمان دررابطه با فناوري اطلاعات ترسيم مي شود و نتيجه ي اين مراحل بايد به صورت برنامه اي كاربردي و عملي به واحدهاي تابعه ي سازمان ابلاغ شود تا همه ي آن ها درجهت واحد حركت كرده و از هر گونه دوباره كاري و اتلاف منابع وانحرافاتي كه ممكن است از برنامه ي اصلي صورت پذيرد جلو گيري به عمل آيد .
در سازمان مزبور نيز مانند اكثر سازمان هاي دولتي و خصوصي كشور ما ، عدم وجود فرهنگ و تفكر استراتژيك ، كه خود ناشي از رقابتي نبودن فضاي كسب وكار در كشور است ، وضعيتي را پديد آورده كه به برنامه ي استراتژيك مدون و توافق شده ، توجه چنداني صورت نگيرد. براي رفع اين نقصيه در حوزه ي مورد بحث اين پژوهش بايد از برنامه ريزي فناوري اطلاعات بهره جست.د ر واقع يكي ازاصلي ترين اهداف برنامه ريزي فناوري اطلاعات در سازمان ها ،همسوسازي اين فناوري با استراتژيهاي سازمان است . در هر صورت، اهميت وجود حداقلي از برنامه ي استراتژيك سازماني براي موفقيت پروژه هاي فناوري اطلاعات به حدي است كه از آن به عنوتن پيش نياز اجراي اين گونه پروژه ها ياد مي شود .

وجود سيستم هاي موازي اطلاعات :
از جمله موارد مشاهده شده در سازمان ، وجود اسناد مكتوب موازي با اطلاعات ذخيره شده درشبكه است . اين موضوع از دو بعد قابل بررسي است . نخست اين به نظر مي رسد نيروهاي شاغل در سازمان در حال حاضر آن چنان كه بايد و شايد نسبت به فناوري اطلاعات باور و اعتماد كافي ندارند و مديريت سازمان بايد در جهت ارتقاء وبهبود اين باور و ذهنيت تلاش كند . به هر حال هر اندازه كه سطح اعتماد به فناوري اطلاعات در سازمان افزايش يابد به همان ميزان نيز استفاده از آن گسترش مي يابد . نكته دوم اينكه اساسا فلسفه ي به كارگيري فناوري اطلاعات در سازمان تسهيل در انجام امور و كاهش دوباره كارييها و حذف فعاليتهاي موازي است . اين موضوع نه تنها مي بايست در خصوص نگهداري اسناد و مدارك به كار برده شود بلكه بايد در رابطه با ساير امور نيز اين نگارش سرلوحه ي فعاليتها قرار گيرد. البته ممكن است اين ذهنيت وجود داشته باشد كه علت نگهداري اسناد مكتوب بي اعتمادي نسبت به فناوري اطلاعات نيست بلكه وجود خطراتي است كه همواره سيستم هاي اطلاعاتي را تهديد مي كند از جمله ويروس هاي رايانه اي كه ممكن است باعث نابودي اطلاعات شوند. در اين ارتباط نيز بايد اشاره كرد كه با توجه به پيشرفت هاي روزافزون در اين زمينه و وجود امكاناتي نظير لوح هاي فشرده و نسخه هاي پشتيبان از اطلاعات ، ديگر نياز چنداني به نگهداري اطلاعات به صورت مكتوب وجود ندارد.
عدم استفاده ي صحيح و به هنگام از سيستم تقاضاي الكترونيكي:

سيستم تقاضاي الكترونيكي براي جايگزيني روش سنتي، ارايه ي تقاضاي طراحي شده است كه به كارگيري صحيح و اصولي آن موجب جلوگيري از اتلاف وقت مديران و كاركنان به واسطه ي عدم نياز به تقاضاي حضوري، كاهش هزينه نسبت به روش سنتي ، تسريع در رسيدگي به تقاضاهاي كاركنان ، بهبود جريان امور و افزايش رضايت كاركنان مي شود. با وجود چنين مزاياي قابل توجهي ، به دليل وجود برخي مسايل پيش بيني نشده از جمله: عدم تفويض اختيار مديران سطوح بالاي سازمان در جهت رسيدگي به هنگام به تقاضاهاي مطرح شده ، عدم اعتقاد يا توجه صحيح برخي مديران به استفاده از اين سيستم و نيز طراحي محدود اين سيستم صرفاً جهت رسيدگي به تقاضاي برخي واحدهاي سازماني و نه همه ي واحدها و موارد قابل اشاره ديگر، كارايي اين سيستم تا حد قابل ملاحضه اي كاهش يافته است كه در اين ارتباط مي توان راه كارهاي زير را در جهت رفع مسايل مطرح شده و بهبود كاربرد آن پيشنهاد كرد:

باور مديران مبني بر اين كه اين سيستم مي تواند به عنوان ابزاري مفيد در راستاي انجام وظايف روزمره به كار گرفته شود و ازآن در جهت استفاده ي بهينه از زمان محدود كه همواره از مشكلات مديران در همه سطوح است، استفاده نمايند.

طراحي جامع اين سيستم براي استفاده ي ساير واحدها در رسيدگي به تقاضاها، چراكه در حال حاضر صرفاً واحدهاي فناوري اطلاعات و مخابرات از اين امكانات سيستم تقاضاي الكترونيكي برخوردارند.

تفويض اختيار در سطوح عالي سازمان براي تسريع در رسيدگي به تقاضاها.
عدم استفاده ي بهينه از امكانات شبكه :
شركت مجتمع گاز پارس جنوبي از يك شبكه ي وسيع برخوردار است كه به راحتي ارتباط ميان كليه ي واحدهاي شركت را برقرار مي كند. هر واحد از طريق اين شبكه به راحتي در سطح كل سازمان اطلاع رساني مي كند و همه ي كاركنان با شناسه ي خاص خود به آن متصل مي شوند. با توجه به بررسي هاي صورت گرفته و نيز اشتغال محقق در شركت مزبور، به نظر مي رسد گاهي اوقات نه تنها استفاده ي صحيح و كاربردي از امكانات شبكه ي مزبور صورت نمي پذيرد بلكه به دليل عدم استفاده اصولي ، وقت و انرژي كاربران نيز به هدر مي رود.

كارشناسان و صاحبنظران مديريت بر اين باورند كه در هر سازماني كه از سيستم هاي اطلاعاتي استفاده ي صحيح و اصولي صورت نگيرد، يا ناشي از ضعف مديريت سازمان است و يا عدم نياز واقعي به اين سيستم ها در سازمان.

تصويب قوانين و صدور بخشنامه هاي لازم در رابطه با استفاده بهينه از فناوري اطلاعات در سطح شركت ملي گاز ايران :

شركت مجتمع گاز پارس جنوبي به عنوان يكي از شركت هاي تابعه ي شركت ملي گاز ايران داراي ارتباط سازماني وسيعي با آن و نيز ساير شركت هاي تابعه است و حجم زيادي از مكاتبات ، اسناد و …

بين اين شركت ها- به روش سنتي و با استفاده از پست و نظير آن – مبادله مي شود كه به يقين علاوه بر صرف هزينه و زمان بسيار كه تأثير مستقيمي بر كارايي سازمان دارد، بعضاً كندي جريان امور را نيز موجب مي شود. اين مساله در بعضي موارد كه فوريت انجام كار حايز اهميت است يا نياز به مبادله ي حجم عظيمي از مكاتبات باشد، ممكن است حتي موجب وارد شدن زيان هايي شود. از اين رو به نظر مي رسد مي توان با ايجاد بسترهاي مناسب از جمله ايجاد شبكه هاي اكسترانت در اين شركت ها و البته تدوين ، تصويب و ابلاغ بخشنامه هايي در خصوص مبادله ي الكترونيكي اسناد و مدارك ، ضمن كاهش وقفه هاي احتمالي ، ساير معايب سيستم فعلي را نيز تا حد زيادي از بين برد.

پيشنهادهايي براي ديگر محققان :

به عنوان پيشنهاد ، موترد زير مي تواند به عنوان موضوعات پژوهشي مورد عنايت محققان محترم قرار گيرد:

بررسي رابطه ي به كارگيري فناوري اطلاعات و استفاده ي بهينه از منابع مالي و فيزيكي (به عنوان دو شاخصي كه به دليل محدوديت هاي موجود در اين پژوهش مورد بررسي قرار نگرفته است).

بررسي تطبيقي وضعيت استفاده از فناوري اطلاعات در دو سازمان مختلف ، به طور مثال شركت ملي گاز ايران و شركت مجتمع گاز پارس جنوبي.

بررسي تطبيقي نحوه ي انجام فعاليتهاي سازماني بين دو سازمان كه فقط يكي از آن ها از فناوري اطلاعات استفاده مي كند؛ از جمله دو واحد تابعه ي شركت ملي گاز ايران.

تحقيق در مورد چالش هاي فراروي سازمان ها در استفاده ي بهينه از فناوري اطلاعات و استقرار سيستم هاي اطلاعاتي.

بررسي رابطه ي بين فناوري اطلاعات و اثر بخشي به عنوان يك موضوع پژوهشي.

بررسي رابطه ي بين فناوري اطلاعات و بهره وري به عنوان يك موضوع پژوهشي.

بررسي رابطه ي فناوري اطلاعات و استراتژي سازمان به عنوان يك موضوع پژوهشي.

---